Rize'de Şemsiye Tamiri
Rize'de 40 yıldır şemsiye tamiri yapan Orhan Tarlacı, babasından öğrendiği mesleği yaşatmaya devam ediyor. Rize'nin son şemsiye tamircisi olan Tarlacı'ya Artvin'den Trabzon'a, hatta İstanbul'dan bile bozuk şemsiyeler geliyor. Yağışlı Hava ve Şemsiye Kültürü Türkiye'nin en yağışlı şehirlerinden biri olan Rize'de, yağmur günlük hayatın vazgeçilmez bir parçası olurken, şemsiye de kent kültürünün en önemli simgelerinden biri olarak varlığını sürdürüyor. Ancak teknolojinin, tüketim alışkanlıklarının ve ucuz ithal ürünlerin gölgesinde unutulmaya yüz tutan mesleklerden biri olan şemsiye tamirciliği, Rize'de hala küçük bir dükkanda yaşamaya devam ediyor. Rize merkezde yıllardır aynı dükkanda çalışan 61 yaşındaki Orhan Tarlacı, babasından öğrendiği şemsiye tamiri mesleğini yaklaşık 40 yıldır sürdürüyor. Usta Şemsiye Tamircisi Çocuk yaşlarda başladığı çinko oluk ve lehim işlerini yıllar içinde şemsiye tamiriyle birleştiren Tarlacı, bugün Rize'de tek, Karadeniz Bölgesi'nde ise bu işi yapan sayılı ustalardan biri olarak bilinmektedir. Tarlacı'ya Artvin'den Trabzon'a kadar birçok noktadan tamir için şemsiye gelirken, İstanbul'da yaşayan Rizeliler bile yaz aylarında bozuk şemsiyelerini Rize'ye getiriyor. Aile Geleneği Çocukluk yıllarından beri çinko oluk, lehim ve tamir işleriyle uğraştığını belirten Orhan Tarlacı, mesleğin aileden kendisine kaldığını ifade etti. Tarlacı, “Çocukluğumdan beri çinko, oluk ve lehim işleriyle uğraşıyorum. Bu bizim dede mesleğimiz. Dededen babaya, babadan da bize kaldı. Eskiden daha çok çinko oluk işi yapardık. Çatı olukları ve sac işleri de o zamanlar çoktu. Şimdi ise yaklaşık 40 senedir daha çok şemsiye tamiri ile uğraşıyoruz. Elimizden geldiği kadar en iyi şekilde yapmaya çalışıyoruz” dedi. Mesleğin Yok Olması Eskiden Rize'de bu işi yapan çok sayıda usta bulunduğunu ancak zamanla mesleğin yok olmaya başladığını belirten Tarlacı, “Şu anda Rize'de şemsiye tamircisi yok. Eskiden vardı. Bakırcılar Sokağı'nda mesela. O ustalar da yıllar önce vefat etti. Yaklaşık 15-20 sene oldu, ondan sonra bu işler bize kaldı. Biz de elimizden geldiği kadar devam ettirmeye çalışıyoruz” diye konuştu. İstanbul'dan Gelen Şemsiyeler Şemsiye tamiri yapan insan sayısının çok azaldığını vurgulayan Tarlacı, “Ben hemen hemen 40 senedir bu işi yapıyorum. Rahmetli babam yapardı. Ben de ondan öğrendim. Bizden sonra ne olur artık bilemiyorum. Çünkü bu işi yapan da yetişmiyor. Şu anda Karadeniz'de şemsiye tamircisi yok gibi bir şey. Hopa'dan Trabzon'a kadar insanlar bana şemsiye getiriyor. Hatta İstanbul'dan bile geliyor. Yazın memlekete gelenler bozulan şemsiyelerini topluyor, getirip bana yaptırıyor. Çünkü artık şemsiye tamiri diye bir sanat kalmadı” ifadelerini kullandı. Rize'de Şemsiye Kullanımı Rize'de yaşayan insanların hava durumuna bakmadan evden şemsiyeyle çıktığını belirten Tarlacı, kentte şemsiyenin günlük hayatın ayrılmaz bir parçası olduğunu vurguladı. Tarlacı, “Burası Rize. Yağmurun başkenti. Burada insanlar evden çıkarken şemsiyesiz çıkmaz. Hava açık diye güven olmaz. Sabah güneş olur, öğlene yağmur yağar. Çarşıya çıkan adamın elinde mutlaka şemsiye olur. Burada şemsiye elde taşınır” şeklinde konuştu. Ek Gelir Olarak Şemsiye Tamiri Emekli olduğunu ve şemsiye tamirciliğini severek yaptığını belirten Tarlacı, “Ben emekliyim. Şükürler olsun. Bu işi geçim kaynağı olarak yapmıyorum artık. Harçlığımız çıkıyor işte. Ama sadece şemsiye tamiriyle ev geçindirmek zor. O yüzden lehim işi de yapıyoruz, başka tamir işleri de yapıyoruz” dedi. Kalite Sorunu Günümüzde satılan birçok şemsiyenin kısa sürede kırıldığını söyleyen Tarlacı, “Güneşli havalarda bakarsın üç-beş şemsiye gelir. Ama yağmurlu havalarda iş çoğalır. Özellikle kışın yoğun olur. Eskiden şemsiye ucuzdu. İnsanlar tamir yaptırmazdı. Atar yenisini alırdı. Ama şimdi en kötü şemsiye olmuş 350-400 lira. Bir de çoğu Çin malı. Eskiden kaliteli şemsiyeler vardı. Kobalt gibi markalar, parçaları çelik olan kaliteli ürünlerdi. Şimdi hepsi plastik” diye konuştu. Dükkanında hala eski şemsiyelerin parçalarının bulunduğunu belirten Tarlacı, “Eskiden çelik olan parçalar şimdi plastik olmuş. Çin şemsiyeleri bunlar. Şimdi her şey Çin oldu zaten. Şemsiyeler de öyle. Şimdi öyle oluyor ki adam dükkandan sıfır şemsiye alıyor, müşteriye gösterirken şemsiye kırılıyor. Yepyeni şemsiye kırılıyor. Burada benim dükkanda bile sıfır kırık şemsiyeler var. Tamir etmem için getiriyorlar. Çünkü malzeme kalitesiz” ifadelerini kullandı. Artan Tamir İhtiyacı Şemsiyelerin pahalanmasıyla birlikte tamire olan ilginin arttığını söyleyen Tarlacı, özellikle kadın müşterilerin sıkça dükkana geldiğini belirtti.
