Milyonlarca üniversite adayının katıldığı 2026 Yükseköğretim Kurumları Sınavı maratonu, 20 Haziran Cumartesi günü düzenlenen Temel Yeterlilik Testi ile başladı. TYT’ye 2 milyon 425 bin 628 aday başvururken sınavın ardından Türkçe ve matematik sorularının yanı sıra felsefe testindeki “determinizm” sorusu da gündemin üst sıralarına yerleşti.
Kendi hayatını kitaptan okuyan çocuk soruldu
Adayların aktardığına göre soruda, içerisinde herkesin adına yazılmış kitapların bulunduğu bir kütüphane tasvir edildi. Buraya giren bir kişi kendi adını taşıyan kitabı açıyor ve hayatında o ana kadar yaşadığı olayların kitapta yer aldığını görüyor.
Kişi, henüz yaşamadığı olayların bulunduğu sonraki sayfalara geçtiğinde determinizm anlayışına göre nasıl bir durumla karşılaşacağı üzerinden değerlendiriliyordu. Sınav sorularının tamamı henüz resmî olarak yayımlanmadığı için soru metninin sosyal medyada aktarılan bölümleri adayların hatırladıkları ifadelerden oluşuyor.
Sosyal medya iki farklı cevaba bölündü
Sınavdan çıkan bazı adaylar, determinizm anlayışına göre kişinin geleceğinin de önceden belirlenmiş olması gerektiğini savunarak kitabın bütün sayfalarının baştan sona yazılı olduğu seçeneğini işaretlediğini belirtti.
Başka bir grup ise insanın gerçekleştirdiği eylemlerin neden-sonuç ilişkisi içerisinde gelecekteki olayları meydana getirdiğini düşünerek sayfaların kişinin yapıp etmelerine göre yazılmaya devam edeceği yönündeki seçeneği tercih etti.
Adayların sosyal medya paylaşımlarında “Kitabın tamamı yazılı olmalı” ve “Eylemler gerçekleştikçe sayfalar yazılmalı” yorumları karşı karşıya geldi. Bazı öğrenciler sorunun felsefe testinin en zor sorularından biri olduğunu söylerken bazıları ise yılın en yaratıcı sorularından biri olarak değerlendirdi.
Determinizm nedir?
Determinizm, evrendeki olayların ve insan davranışlarının kendilerinden önceki koşullar ve nedenler tarafından belirlendiğini savunan felsefi görüştür. Bu anlayışa göre aynı geçmiş koşullar ve aynı doğa yasaları mevcutsa gelecekte ortaya çıkacak sonuç da belirlenmiş olur.
Ancak determinizm ile fatalizm, yani kadercilik, tamamen aynı kavramlar değildir. Fatalizmde belirli bir sonucun kişi ne yaparsa yapsın gerçekleşeceği savunulur. Determinizmde ise kişinin düşünceleri, tercihleri ve eylemleri de sonucu meydana getiren nedenler zincirinin bir parçasıdır.
Örneğin determinist görüşte bir kişinin verdiği karar nedensiz değildir; geçmiş deneyimleri, karakteri, çevresi ve önceki olaylar bu kararı ortaya çıkarmıştır. Fatalist anlayışta ise kişinin hangi kararı verdiğinden bağımsız olarak değişmeyen bir sonuçtan söz edilebilir.
Determinizm sorusunun doğru cevabı ne?
Sorunun sosyal medyada aktarılan biçimi dikkate alındığında, katı determinizm açısından geleceğin önceki koşullar tarafından belirlenmiş olması nedeniyle kitabın sonraki sayfalarının da yazılı olduğu yönündeki seçenek kavrama daha yakın görünüyor.
Bununla birlikte sorudaki benzetmenin adayları zorladığı nokta, “önceden yazılmış olma” ifadesinin fatalizmi de çağrıştırması oldu. Determinizmde insanın eylemleri önemsiz değildir; eylemler de önceden gelen nedenlerin sonucu ve gelecekteki olayların nedenidir. Dolayısıyla kişinin yaptıkları geleceğin oluşum sürecinin dışında değil, doğrudan neden-sonuç zincirinin içerisindedir.
Kesin cevap, ÖSYM’nin resmî soru kitapçığı ve cevap anahtarının yayımlanmasıyla belli olacak. Sosyal medyada paylaşılan cevapların resmî nitelik taşımadığı ve soru seçeneklerinin adaylar tarafından farklı ifadelerle hatırlanabileceği unutulmamalı.
YKS maratonu devam ediyor
YKS’nin ikinci oturumu Alan Yeterlilik Testleri, 21 Haziran 2026 Pazar günü gerçekleştirilecek. Aynı gün öğleden sonra Yabancı Dil Testi uygulanacak. ÖSYM sınav takvimine göre 2026 YKS sonuçları 22 Temmuz 2026 tarihinde açıklanacak
