Kosta Rika’da tatil yaptığı sırada enfeksiyona yakalanan 11 yaşındaki Jordan Smelski’nin hikâyesinin yeniden gündeme gelmesi, “beyin yiyen amip” olarak bilinen Naegleria fowleri hakkında merak edilenleri artırdı.
Ancak Jordan Smelski’nin ölümü yeni yaşanmış bir olay değil. Smelski, Kosta Rika’daki sıcak sularda yüzmesinin ardından yakalandığı enfeksiyon nedeniyle 2 Temmuz 2014’te hayatını kaybetti. Ailesi daha sonra hastalık konusunda farkındalık oluşturmak amacıyla bir vakıf kurdu.
Beyin yiyen amip nedir?
Naegleria fowleri; göl, nehir, gölet ve sıcak su kaynağı gibi ılık veya sıcak tatlı sularda yaşayabilen mikroskobik, tek hücreli bir amiptir.
Halk arasında “beyin yiyen amip” olarak adlandırılsa da canlı, beyni doğrudan yiyen bir parazit değildir. Burundan girerek beyne ulaştığında dokulara zarar verir, şiddetli iltihaplanmaya ve beyin şişmesine neden olur.
Bu enfeksiyon, tıp dilinde Primer Amebik Meningoensefalit (PAM) olarak adlandırılıyor. Hastalık son derece nadir görülmesine rağmen çok hızlı ilerliyor ve vakaların büyük bölümü ölümle sonuçlanıyor.
Beyin yiyen amip nasıl bulaşır?
Naegleria fowleri içeren suyun burundan içeri girmesi enfeksiyona neden olabilir. Amip, burun boşluğundan koku sinirleri boyunca ilerleyerek beyne ulaşabilir.
Enfeksiyon daha çok şu durumlarla ilişkilendiriliyor:
Sıcak tatlı su göllerinde yüzmek
Nehir ve göletlere dalmak
Doğal sıcak su kaynakları ve kaplıcalarda yüzmek
Yeterince klorlanmayan havuz ve su parklarını kullanmak
Suya atlarken veya dalarken buruna yüksek basınçla su kaçması
Güvenli olmayan suyla burun veya sinüs yıkaması yapmak
Amip bulunan suyu yutmak ise enfeksiyona yol açmıyor. Hastalık insandan insana, gıdalardan veya havadan bulaşmıyor. Bakımı ve dezenfeksiyonu uygun biçimde yapılan yüzme havuzlarında da risk oldukça düşük kabul ediliyor.
Beyin yiyen amip denizde olur mu?
Naegleria fowleri’nin doğal yaşam alanı sıcak tatlı sulardır. Tuzlu deniz ve okyanus suları, bu amibin yaygın olarak yaşadığı ortamlar değildir.
Bu nedenle denizde yüzmekten kaynaklanan risk, sıcak tatlı su gölleri, nehirler ve doğal sıcak su kaynaklarına kıyasla çok daha düşüktür. Ancak tatlı suyun denize karıştığı düşük tuzluluklu alanlarda su kalitesiyle ilgili yerel uyarıların dikkate alınması gerekir.
Beyin yiyen amip hangi ülkelerde görülüyor?
Naegleria fowleri tek bir ülkeye özgü değil. Dünyanın farklı bölgelerindeki sıcak tatlı sularda bulunabiliyor. ABD, Avustralya, Pakistan, Hindistan, Meksika ve Kosta Rika gibi ülkelerde vakalar bildirildi.
CDC, sıcaklıkların artmasının göl ve diğer tatlı su kaynaklarında amip için daha elverişli şartlar oluşturabileceğini belirtiyor. Buna karşın enfeksiyonun hâlâ son derece nadir görüldüğünün altı çiziliyor.
Beyin yiyen amip belirtileri nelerdir?
Hastalığın ilk belirtileri bakteriyel menenjit belirtilerine benzeyebilir. En sık görülen erken belirtiler şunlardır:
Şiddetli baş ağrısı
Yüksek ateş
Mide bulantısı
Kusma
Hastalık ilerlediğinde ise boyun sertliği, bilinç bulanıklığı, çevreye karşı ilgisizlik, denge kaybı, halüsinasyon, nöbet ve koma görülebilir.
PAM çok hızlı ilerleyebilir. CDC’ye göre ölüm genellikle belirtilerin başlamasından sonraki yaklaşık beş gün içinde meydana gelse de bu süre 1 ile 18 gün arasında değişebiliyor.
Beyin yiyen amipten nasıl korunulur?
Sıcak tatlı sularda yüzerken burun klipsi kullanılabilir veya burun elle kapatılabilir.
Suya balıklama atlamaktan ve dalış sırasında buruna su kaçırmaktan kaçınılabilir.
Sıcak su kaynaklarında baş suyun üzerinde tutulabilir.
Göl ve nehirlerin sığ, çamurlu bölümlerindeki tortular karıştırılmamalıdır.
Burun ve sinüs yıkamasında yalnızca steril, damıtılmış veya uygun şekilde kaynatılıp soğutulmuş su kullanılmalıdır.
Tedavisi var mı?
PAM için başarısı kesinleşmiş tek bir tedavi bulunmuyor. Tedavide farklı ilaçların birlikte kullanıldığı yoğun ve hızlı müdahale yöntemleri uygulanıyor. Hastalığın çok hızlı ilerlemesi nedeniyle erken tanı hayati önem taşıyor.
Sıcak tatlı suyla temasın ardından ani ateş, şiddetli baş ağrısı, kusma veya boyun sertliği gelişmesi durumunda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor. Bu bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi değerlendirme yerine geçmez.
