Çocukların Ekran Kullanımının Etkileri
Çocukların ekran başında geçirdiği süre hakkında ailelere önemli uyarılarda bulunan Doç. Dr. Ayhan Babaroğlu, “Sürekli ekranla vakit geçiren çocuklarda sosyal etkileşim azaldığı için beyin gelişimi dengesiz ilerleyebilir” dedi. Hitit Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Babaroğlu, son zamanlarda tartışılan çocukların teknolojik cihaz kullanımıyla ilgili olarak önemli noktalara değindi. Dijital cihazların çocuklar için hem fırsatlar hem de riskler barındırdığını belirten Babaroğlu, “Teknoloji doğru kullanıldığında öğrenmeyi destekler; ancak kontrolsüz kullanım çocukların dikkat, duygu yönetimi ve sosyal ilişkilerini olumsuz etkileyebilir” ifadelerini kullandı.
Beyin Gelişimi ve Ekran Kullanımı
Çocuk beyninin özellikle ilk 5 yılda hızla geliştiğini belirten Babaroğlu, bu dönemde çevresel etkileşimin hayati önem taşıdığını vurguladı. “Beyin ‘kullan ya da kaybet' prensibiyle çalışır. Çocuk neyle daha çok vakit geçirirse beyin o yönde gelişir. Sürekli ekranla vakit geçiren çocuklarda sosyal etkileşim azaldığı için beyin gelişimi dengesiz ilerleyebilir” diye konuştu.
Prefrontal Korteksin Önemi
Beynin ‘yönetim merkezi' olarak bilinen prefrontal korteksin gelişimine dikkat çeken Babaroğlu, bu bölgenin dikkat, planlama, sabır, dürtü kontrolü ve doğru karar verme gibi becerilerden sorumlu olduğunu belirtti. Hızlı dijital uyaranların çocuk gelişimine doğrudan etkisi olduğunu vurgulayan Babaroğlu, “Prefrontal korteks çocukluk ve ergenlik boyunca gelişir. Ancak hızlı, sürekli değişen dijital uyaranlar bu gelişimi olumsuz etkileyebilir” şeklinde konuştu.
Aşırı Ekran Kullanımının Sonuçları
Aşırı ekran kullanımının çocuklarda dikkat süresini kısalttığını, odaklanmayı zorlaştırdığını ve ani tepki verme eğilimini artırdığını belirten Babaroğlu, sürekli hızlı içerik tüketen çocukların gerçek hayattaki daha yavaş süreçlere uyum sağlamakta zorluk çektiğine dikkat çekti. Babaroğlu, tablet, telefon ve sosyal medya kullanımında beğeniler ve oyun içi ödüllerin çocukların beyninde dopamin salgısını artırdığını ve bunun da sabırsızlık, dikkat dağınıklığı ve kontrol kaybına yol açabileceğini söyledi.
Uyku Düzeni ve Ekran Kullanımı
Ekranlardan yayılan mavi ışığın çocukların uyku düzenini bozduğuna dikkat çeken Babaroğlu, “Yatmadan önce kullanılan telefon ve tabletler uyku hormonunu baskılıyor. Bu da çocukların hem daha az uyumasına hem de öğrendiklerini kalıcı hale getirememesine yol açıyor” dedi.
Ailelere Öneriler
Yoğun ekran kullanımının çocukların empati kurma, duygu kontrolü ve sosyal iletişim becerilerini zayıflatabileceğini belirten Babaroğlu, yüz yüze iletişimin yerinin doldurulamayacağını vurguladı. Babaroğlu, çocukların sağlıklı gelişimi için ailelere şu önerilerde bulundu:
- 0-2 yaşta ekran kullanımından kaçınılmalı,
- 2-5 yaşta günde en fazla 1 saatle sınırlandırılmalı,
- Yatmadan en az 1 saat önce ekran kapatılmalı.
- Çocuklar ekranı tek başına değil, ebeveynle birlikte kullanmalı.
- Hızlı ve aşırı uyarıcı içerikler sınırlandırılmalı.
- Açık hava oyunları ve sosyal aktiviteler artırılmalı.
- Ekran ‘susturma aracı' olarak kullanılmamalı, ev içinde ortak dijital kurallar oluşturulmalı ve aileler çocuklara örnek olmalıdır.
