Kütahya'nın Gediz ilçesine ait Yunuslar köyü, Milli Mücadele döneminin en zorlu çatışmalarına tanıklık eden topraklarıyla vatan savunmasının bir simgesi olmaya devam ediyor. Yıllardır köylüler tarafından büyük bir özenle korunan 61. Tümen 174. Alay Şehitliği, 2023 yılı itibarıyla Milli Savunma Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı tarafından resmi şehitlik statüsüne alındı.
Araştırmacı ve tarihçi yazar Hüseyin Göksal, uzun süre yaptığı arşiv çalışmaları ve saha araştırmalarıyla bu kutsal mekanın hikayesini gün yüzüne çıkardı. Göksal, burada yatan 7 askerin doğrudan bu alana defnedildiğini belirterek şu bilgileri aktardı: “Gediz genelindeki pek çok şehitlik sembolik nitelikteyken, Yunuslar Köyü Şehitliği doğrudan kabirlerin bulunduğu bir mezarlıktır. Çocukluğumuzda her mezar yığınları şeklinde belirgindi. 2020 yılında Gediz Kaymakamlığı'nın desteğiyle bugünkü anıt görünümüne kavuştu. Burada yatan kahramanlar, 1920'li yıllarda Yunan işgaline karşı direniş gösterirken şehit düşen evlatlarımızdır.”
Şehitlikte yatan isimsiz kahramanlardan birinin hikayesi, bölgedeki sözlü tarih çalışmalarıyla sıkça gündeme geliyor. Anlatılanlara göre; Gediz'in Kayaköy köyünden bir asker, vatani görevini yaparken hava değişimi izni alarak memleketine döner. Geceyi geçirebilmek için Yunuslar köyündeki bir köy odasında konaklar. Ancak, durumu öğrenen işgalci Yunan askerleri köyü basar. Asker olduğu anlaşılan vatan evladı, köy içinde şehit edilir ve naaşı köylüler tarafından mevcut şehitlik alanına defnedilir. Bu hikaye, Yunuslar ve Kayaköy halkı tarafından kuşaktan kuşağa aktarılmaktadır.
İstiklal Harbi döneminde Gediz ve çevresi, stratejik konumu dolayısıyla büyük çatışmalara sahne olmuştur. Özellikle 24 Ekim 1920'de başlayan Gediz Taarruzu sırasında, Yunuslar Köyü ile Yaylaköy arasında yer alan Derbent Boğazı, savunma hattının en kritik noktalarından biri olarak öne çıkmıştır.
Yunuslar köyünde, Hüseyin Göksal'ın Genelkurmay arşivlerinden yaptığı araştırmalara göre, yalnızca Derbent Boğazı mevkiinde gerçekleşen savaşlarda 128 askerimiz şehit düşmüştür. 61. Tümen 174. Alay birlikleri, Yunan birliklerinin ilerleyişini durdurmak ve iç bölgelere sızmalarını engellemek amacıyla bu bölgede büyük bir mücadele vermiştir. Gediz Muharebeleri, düzenli ordunun kuruluş aşamasında ve Batı Cephesi'ndeki stratejilerin belirlenmesinde önemli bir ders ve deneyim noktası olmuştur.
Yunuslar Köyü girişine yerleştirilen “61. Tümen 174. Alay Şehitliği” tabelası, bölgenin tarihi önemini kanıtlamakta ve ziyaretçilere bu kutsal toprakların hikayesini anlatmaktadır. 1940'lı yıllardan bu yana köylüler tarafından büyük bir hassasiyetle korunan bu alan, artık devlet koruması altındaki resmi bir anıt mezar olarak gelecek nesillere aktarılacaktır.
